Wzorzec scenariusza zajęć

scenariusze Zapraszamy do zapoznania się ze wzorcem scenariusza zajęć dla gimnazjum opracowanym na potrzeby warsztatów EduGIS w Rąbce. Ułatwia on zaplanowanie lekcji, podczas których technologie geoinformacyjne GIS oraz informacyjno-komunikacyjne ICT wykorzystywane są jako narzędzia wspierające lepsze poznanie omawianego tematu, a przede wszystkich wzmocnienie aspektu badawczości danego zagadnienia i naukę problemowego myślenia (formułowanie pytania badawczego i poszukiwanie na nie odpowiedzi).

 Informacje ogólne

 Temat

 Formułujemy w sposób atrakcyjny (zaciekawiający) i zrozumiały dla ucznia, nie
 może być za długi, ale powinien precyzyjnie określać czego dotyczyć będą
 zajęcia/jaki problem będzie rozwiązywany w trakcie zajęć.

 W ideale temat winien określać treść lekcji, sposób działania(umiejętności)
 i środki dydaktyczne (źródła informacji) np.

 Prognozowanie długości życia w Polsce w oparciu o dane BDR
 Przewidywanie
zasięgu powodzi w dorzeczu Wisły z wykorzystaniem GIS

 można też inaczej (dla tych co nie lubią schematów), np.
 Sprawdzamy jak długo będziemy żyli.
 Kto lubi powodzie?

 Adresat zajęć

 do kogo adresujemy zajęcia, jaka grupa wiekowa

 Miejsce i czas realizacji
 zajęć

 nazwa miejsca, w którym przeprowadzane są zajęcia (np.: Kampinoski Park
 Narodowy (nazwa konkretnej lokalizacji w przypadku większych kompleksów) + sala lekcyjna,) i planowany czas przebiegu zajęć(np. 3 godziny + 1 godzina)

 Cel (ogólny) główny
 zajęć

 główny efekt

 Cele operacyjne
 (szczegółowe):

 

 Wiadomości

 

 

 

 Umiejętności
 formalne

 

 

 

 Umiejętności GIS

 

 Na podstawie wypracowanej listy umiejętności GIS.

 Postawy

 

 

 

 Metody/techniki pracy

 Planujemy metody i techniki dzięki którym możliwe będzie zrealizowanie celów.
 Ponadto sposób prowadzenia zajęć należy dostosować do możliwości grupy;
 inaczej planuje się zajęcia dla młodzieży posiadającej już jakąś wiedzę z danego
 zakresu, inaczej dla tych, którzy zajęcia traktują jako przypomnienie bądź
 odświeżenie niedawno zdobytej wiedzy na zajęciach w szkole np.
dyskusja,
 ćwiczenia praktyczne, rozpoznawanie.

 Formy pracy

 

 określenie formy pracy również jest uzależnione od wiedzy całej grupy, podział
 powinien uwzględniać ilość materiałów, którymi dysponuje prowadzący, stosuje
 się:

  • praca grupowa (istotną jest liczba osób w zespole i sposób dobierania uczniów: narzucony lub dobrowolny),
  • indywidualna,
  • zbiorowa całą klasą

 Środki dydaktyczne

 lista  materiałów wykorzystanych w trakcie zajęć (łącznie z załącznikami);
 o doborze materiałów powinien decydować szczegółowy plan zajęć, w tym cele,
 które będą realizowane w oparciu o te środki dydaktyczne.

Szczególną uwagę zwracamy na wykorzystanie narzędzi geoinformacyjnych, Internetu, geoportali, aplikacji multimedialnych, urządzeń do pomiarów, itp.

 Przebieg lekcji

 Faza wstępna

 Wprowadzenie do
 tematu

 

 - informacje wstępne (nawiązanie do tematu) –
 zaciekawienie uczniów przez pokazanie pewnej sytuacji,
 krótkiego doświadczenia lub kilku zdjęć umożliwiających
 uczniom dostrzeżenie problemu

 - sformułowanie problemu badawczego, sprecyzowanie
 hipotezy czyli zdania wymagającego potwierdzenia

 - sformułowanie  tematu (można powtórzyć w temacie
 zdanie z postawionej hipotezy),

 - sprawy organizacyjne - podział klasy na grupy, rozdanie
 potrzebnych materiałów.

 Postawienie
 problemu
 badawczego

 

 Faza realizacyjna

 Pozyskiwanie danych

 Wybór jednej z trzech metod w zależności od celu zajęć
  i możliwości

  1. materiały przygotowane przez nauczyciela(wydruki, prezentacja multimedialna)
  2. materiały pozyskane przez uczniów z Internetu (niezbędna instrukcja „krok po kroku” jak uczniowie i skąd pozyskują dane)
  3. dane pozyskane w terenie (niezbędny scenariusz zajęć terenowych z kartami pracy

 W tej części lekcji nauczyciel powinien uświadomić
 uczniom, że:

  • korzystanie z materiałów pochodzących z Internetu wymaga podania źródeł – dobra okazja do przypomnienia konieczności przestrzegania praw autorskich,
  • zbieranie danych to tylko droga do celu (no i płaci za to podatnik), a z danych musi wynikać wniosek, ważna jest ekonomizacja działań i planowe zbieranie danych, stąd tak istotne jest postawienie hipotezy, dobór metody i opracowanie logistyki projektu.

 Przetwarzanie
 i analiza danych

 analiza danych (segregowanie, porównywanie
 pozyskanych informacji) w celu odpowiedzi na pytanie
 badawcze (ew. weryfikacji hipotez)

 Prezentacja danych

 prezentacja wyników analiz (niezbędna
 instrukcja/informacja o sposobie  prezentacji wyników)

 Rozwiązanie
 problemu
 badawczego

 wnioski – odpowiedź na pytanie badawcze,
 ew. weryfikacja hipotezy (niezbędna instrukcja/informacja
 o sposobie  prezentacji wyników)

 Faza podsumowująca

 prezentacja wyników i wniosków grup/uczestników – ogólne wnioski

 wg  instrukcji przygotowanej przez nauczyciela o sposobie prezentacji wyników,
 w tym o zasadach formułowania wniosków, prawidłowości oraz czym się ww.
 aktywności  różnią od podsumowania, syntezy czy uogólniania

 Praca domowa

 zawsze powinna być celowa, polecenia konkretnie sformułowane (np.
 odpowiedz na pytanie …..,wymień ….., odszukaj i wypisz itp.; może dotyczyć:

  • utrwalenia nowej wiedzy (wiadomości lub umiejętności)
  • przygotowania do następnych zajęć

 Ewaluacja

 pozyskanie informacji zwrotnej dla nauczyciela o efektach i atrakcyjności zajęć
 – niezbędna w doskonaleniu zajęć


Wzorzec scenariusza wraz z komentarzem przygotowany przez doradcę przedmiotowo-metodycznego Annę Woźniak. 


Załącznik nr 1

Określenia używane podczas formułowania celów ogólnych:

  • Zapoznanie …
  • Zaznajamianie …
  • Pogłębianie ….
  • Wdrażanie ….
  • Wpajanie ….
  • Dbanie o ….
  • Rozbudzanie ….
  • Objaśnianie …
  • Rozpoznawanie …..
  • Kształtowanie

Załącznik nr 2 

Lista czasowników wyrażających działania przydatna do formułowania celów operacyjnych

analizować

argumentować

badać

charakteryzować

decydować

definiować

diagnozować

dobierać

dostarczać

dostrzegać problemy

dyskutować

ewaluować

formułować

identyfikować

ilustrować

informować

interpretować

ingerować

izolować

kierować

klasyfikować

komunikować się

konstruować

kontrolować

krytykować

manipulować

mierzyć

mobilizować

modelować

modyfikować

nazywać

objaśniać

obserwować

obliczać

oceniać

oczyszczać

odpowiadać

odróżniać

określać

opisywać

opowiadać

organizować

oznaczać

planować

podkreślać

podtrzymywać

pogrupować

połączyć

pomagać

porównywać

porządkować

praktykować

prognozować

prowadzić

przechowywać

przeciwstawiać

przedstawiać

przekonać

przeliczyć

przetłumaczyć

przewidywać

przygotować

przyjmować

przynosić

przyporządkowywać

przytaczać

pytać

redukować

redagować

rekonstruować

rozdzielać

rozkładać

rozróżniać

rozwiązywać

rozwijać

rysować

sortować

sprawdzać

stawiać

stwierdzać

sugerować

syntetyzować

szacować

śledzić

trzymać

tworzyć

uczestniczyć

ułatwiać

umieszczać

umiejscawiać

unikać

uogólniać

upraszczać

ustalać

usunąć

utrzymywać

uzasadniać

uzyskiwać

używać

użytkować

ważyć

weryfikować

włączać

wnioskować

wprowadzać

wybrać

wyciągać

wyjaśniać

wykazywać

wykonywać

wykreślać

wykrywać

wymieniać

wytyczać

wypełniać

wyszczególniać

wytyczać

wyznaczać

zachęcać

zakładać

zamknąć

zapobiegać

zaszczepiać

zbudować

zestawiać

zmieniać

zmniejszać

zrobić

wg. E. Kolankiewicz, A. Woźniak, M. Žiška, 2009, „BLIŻEJ BIOLOGII”- Poradnik metodyczny dla nauczycieli biologii do klasy 1, część 1 – Wprowadzenie” ,WSiP  Warszawa – uzupełniona

 

Załącznik nr 3

Geografia:

1. Piskorz S. (red), 1997, Zarys dydaktyki geografii, PWN, Warszawa;

2. Czaińska Z., Wojtkowicz Z., 1999, Aktywne metody w edukacji geograficznej, SOP, Toruń;

3. Wojtanowicz P., 2006, Aktywizujące metody nauczania-uczenia się geografii, SOP, Toruń..

 

Biologia:

1. W. Stawiński (red.) 2006, Dydaktyka biologii i ochrony środowiska, Wydawnictwa Naukowe PWN Warszawa

 

Dydaktyka ogólna:

1. C. Kupisiewicz, 2000, Dydaktyka ogólna Oficyna Wydawnicza Graf Punkt Warszawa;

2. K. Żegnałek, 2005,  Dydaktyka ogólna WSP TWP Warszawa.


 
Projekt
realizuje:
gridw Partnerzy
projektu:
mscdn hogskolen grants
Projekt realizowany przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię, poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego w ramach Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego