Uwarunkowania wdrożenia GIS oraz ICT w szkole ... – biologia (gimnazjum)

Anna Woźniak

Opinia

na temat uwarunkowań wdrożenia GIS oraz ICT w szkole w ramach obowiązującej podstawy programowej i wybranego programu nauczania biologii (gimnazjum)

Włączenie GIS i ICT w programy szkolne wyposaża nauczycieli w narzędzia oddziaływania dydaktycznego, które pozwalają przygotować młodzież  do funkcjonowania w społeczeństwie informacyjnym.  Gdy dziś wyposażymy uczniów w umiejętności pozyskiwania, gromadzenia, integrowania, analizowania, weryfikowania, transferowania i udostępniania danych przestrzennych (geoprzestrzennych) opisujących nasz świat i zachodzące w nim zjawiska, możemy spodziewać się, że w przyszłości jako dorośli będą trafnie podejmować decyzje wykonując różnorodne zawody w administracji, zarządzaniu środowiskiem czy bezpieczeństwie publicznym, gdyż nauczą się myśleć przestrzennie i rozumować ilościowo. W przełożeniu na praktykę szkolną oznacza to, że młody człowiek wyposażony zostanie w umiejętności aktywnego i krytycznego poznawania związków przyczynowo- skutkowych zachodzącyych w środowisku przyrodniczym.  Będzie potrafił właściwie stawiać pytania, definiować badany problem  i twórczo go rozwiązywać. Nauczy się podejmowania trafnych decyzji i działań na podstawie wniosków z dokonanych analiz. Korzyści są niebagatelne, cenna wiedza i umiejętności pozwalo sprostać globalnym wezwaniom, a jak mają się do tego realia szkolne?

 

Nauczyciele  coraz wyraźniej dostrzegają potrzebę doboru odpowiednich środków dydaktycznych, wykorzystujących zaangażowanie emocjonalne uczniów i zainteresowanie możliwością działania. Nie ułatwiają im tego dokumenty oświatowe, zarówno Podstawa Programowa, jak i obowiązujące programy nauczania z zakresu biologii w gimnazjum, gdyż w minimalnym stopniu zawierają treści pozwalające wykorzystać GIS i ITC.

W Podstawie Programowej dla przedmiotu biologia w III etapie edukacyjnym (gimnazjum) w celach kształcenia – wymaganiach ogólnych w punkcie III mamy zapis: „Poszukiwanie, wykorzystywanie i tworzenie informacji – uczeń wykorzystuje różnorodne źródła i metody pozyskiwania informacji, w tym technologię informacyjno-komunikacyjną; odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne i liczbowe.” Interpretacja tego zapisu pozwala wnioskować, że dotyczy to także informacji pozyskanych dzięki ITC i GIS.

ITC i GIS wykorzystane mogą być także w realizacji niektórych traści nauczania  (wymagania szczegółowe), a szczególnie w:

  1. Ekologii (punkt IV) – uczeń przedstawia czynniki środowiska niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów w środowisku lądowym i wodnym (punkt 1);
  2. Globalnych i lokalnych problemach środowiska (punkt X) – uczeń przedstawia przyczyny i analizuje skutki globalnego ocieplenia klimatu ( punkt 1) oraz uczeńproponuje działania ograniczające zużycie wody i energii elektrycznej oraz wytwarzanie odpadów w gospodarstwach domowych (punkt 3).

W zalecanych doświadczeniach i obserwacjach można wykorzystać ITC i GIS w planowaniu i realizacji dokonywanych przez ucznia obserwacji w terenie obserwacji liczebności, rozmieszczenia i zagęszczenia wybranego gatunku rośliny zielnej (punkt 2 podpunkt e ).

Analizując obowiązujące programy nauczania biologii w gimnazjum odnajdujemy problematykę pozwalającą wykorzystać ITC i GIS na wybranych lekcjach biologii.

Przykładowa tematyka zajęć:

  1. Czynniki środowiska niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmów w środowisku lądowym i wodnym.
  2. Liczebność, rozmieszczenie i zagęszczenie wybranego gatunku rośliny zielnej.
  3. Przyczyny i skutki globalnego ocieplenia klimatu.
  4. Sposoby ograniczania zużycia wody i energii elektrycznej oraz wytwarzania odpadów w gospodarstwach domowych.
  5. Monitoring środowiska – ocena stanu zasobów środowiska.
  6. Analiza stanu wysypisk śmieci i miejsc składowania odpadów oraz ich wpływu na otoczenie.
  7. Wpływ hałasu na zdrowie człowieka - tworzenie map hałasu.
  8. Rekultywacja terenów zdegradowanych w najbliższym regionie.
  9. Obszary chronione w Polsce.

Przykładowe treści:

  1. Szata roślinna jako przedmiot mapy.
  2. Ocena kondycji przyrody w najbliższej okolicy.
  3. Ingerencja człowieka w przyrodę najbliższej okolicy.
  4. Planowanie działań na rzecz poprawy stanu środowiska.
  5. Planowanie działań propagujących najpiękniejsze zakątki przyrodnicze w okolicy.

Przykładowe ćwiczenia i zadania:

  1. Lokalizacja obiektów biologicznych za pomocą GPS.
  2. Wykonywanie prostych szkiców topograficznych i uproszczonych planów lub map wybranych obszarów przyrodniczych.
  3. Zbieranie danych i tworzenie bazy danych przestrzennych najbliższej okolicy (w formie różnych tabel), przetwarzanie ich i wizualizacja.

Na koniec krótkie podsumowanie.

Dzięki ICT i GIS uczniowie mają szansę stać się bardziej świadomi faktów, samodzielni w formułowaniu sądów i otwarci na poglądy innych. Proces nauczania jest łatwiejszy i atrakcyjniejszy. Uczniowie mają szansę na wyższe wyniki nauczania (w świetle badań międzynarodowych np. PISA). Bardzo dynamiczny postęp techniczny, zarówno w zakresie przyrządów, technologii pomiarowych, baz danych jak i oprogramowania komputerowego stawia szkole wymóg dostosowania oferty dydaktycznej przygotowującej młodych ludzi do funkcjonowaniaw społeczeństwie informacyjnym. Utrudnieniem we wdrażaniu GIS oraz ICT w szkole jest niewielki udział treści z zakresu nowoczesnych metod pozyskiwania danych przestrzennych w obowiązujących programach nauczania biologii oraz uboga oferta metodyczna dla nauczycieli i szkół dotycząca wykorzystania ICT i GIS na zajęciach z uczniami.

 

 


 
Projekt
realizuje:
gridw Partnerzy
projektu:
mscdn hogskolen grants
Projekt realizowany przy wsparciu udzielonym przez Islandię, Liechtenstein i Norwegię, poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego w ramach Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego